Kategori: Karton

Karton Testleri

3. KARTON TESTLERİ

Karton hammaddeden mamul hale geçmeden önce çeşitli testlere tabi tutulur

3.1 Gramaj

Kartonun 1m²’ sinin ağırlığıdır. Kartonun gramajı ± %10 gibi kabul edilebilir. Fakat matbaaların çalıştıkları firmalar bu limiti daha da azaltabilir ve kartonun daha sitabil hale gelmesini isteyebilirler. Hassas terazi ile kartondan kesilmiş 100 cm2′lik alanın ölçümü yapıldıktan sonra çıkan
sonuç 100 ile çarpıldığında kartonun gramajı tespit edilmiş olur.

3.2 Kalınlık

Kalınlık karton için önemli bir özelliktir. Karton kalınlığı işin niteliğine göre seçilmeli ve hem aynı tabakada hem de ard arda gelen tabakalarda homojen olması gerekir. Kalınlığı ölçmek için mikrometre
kullanılır.

3.3 Stiffness

Şekil 9 The Pira Crease and Board Stiffness Test Cihazı

Stiffness kartonun eğilmeye karşı gösterdiği dirençtir ve kalınlıkla doğru orantılı bir artış gösterir.

Stiffness ölçümü yapmak için karton su yönünde (MD), su yoluna dik (CD) numuneler 70×38 mm ebadında kesilerek ölçüme hazır hale getirilir.

Ölçüm cihazın (J) kısmında yapılır. Stiffness ölçümü için MD ve CD numuneleri sırayla ölçüm yapılır. Ölçüm, numunelerin 15 °’lik açıyla 15 sn tutulmasıyla (F) yük çubuğunun karşısında bükülür ve bu çubuk üstündeki kuvvet digital ekranda (C) görüntülenir. Ekrandaki değer gram cinsindendir.
Gerçekçi bir sonuç elde etmek için 10 örnek test etmek yeterli olacaktır.
Karton stiffhessi ölçümün yapıldığı iki bölgeye göre küçük farklılıklar gösterir. Bu iki bölge: Kartonun yük çubuğuna temas eden yüzeyi (iç taraf) ve bunun karşı yüzeyidir (dış taraf) Bu yüzden 5 numune iç taraftaki astarından, 5 numune dış taraftaki astarından ölçülmelidir.

Şekil 10 Stiffness Numunelerinin Gösterilmesi

Pira karton ve piliyaj Stiffness testleri BS 3748: 1914 standardına uygun olarak düzenlenmiştir.

MD/CD oranının 22,5 arasında olması istenir. Test edilecek numunelerin 25°C ve 50%r.h. koşullarında şartlandırılması gerekir.

3.4 Rutubet

Karton için önemli bir özellik olup, kartonun işlenebilirlik, basılabilirlik özelliklerini etkiler. Test için 100 cm2 ebadında kesilmiş numune ağırlığı tartılır ve 105 °C’deki etüvde 4 saat bekletilir. Etüvden çıkan numune tekrar tartılır. İlk tartım son tartımdan çıkartılır, aradaki fark ilk tartım sonucuna bölünür ve sonuç 100 ile çarpıldığında % nem hesaplanmış olur

Bu sonuca göre karton hakkında bilgiye varılır. Ofset baskı için % 5055 nispi nemin 21 °C’de en uygun olduğu ve ± %1′lık bir toleransın zorluk çıkarmadığı belirlenmiştir.

3.5 . Karton Ambalaj Üretim Aşamasında Yapılan Gözlemler

Karton ambalaj üretiminde 3 proseste gözleme dayalı kontroller yapılır. Bunlar onaylı prova baskı sonunda seri üretime geçildikten sonra baskı sırasında prova baskı üzerinden kontrollerin yapılmasıdır. Prova baskı sonrasında elde edilmiş spesifîkasyonlar üzerinden bu kontroller yapılır.
Renk kontrolü, densite değerlerinin limitler içinde olması, baskıdan kaynaklanan çapak, ton, ayarsızlık vb. gibi problemlerin giderilmesi gerekir.

Baskı sonunda kesimde ürünün doğru kesilmesi gerekir. Kesim sırasında olukların kontrolü, kesen, kesmeyen bıçakların kontrolü, kartonun istenilen şekilde çatlama ve patlama yapmadan kesilmesi gerekir.

Kesimden çıkan ürün ayıklamada ayıklanır ve paletler üzerinde toplanır. Yapıştırmaya gelen ürün burada yapıştırılırken baskıkeskiyapıştırma son kontrolleri yapılarak müşteriye hatalı bir işin gönderilmesi önlemleri alınır.

3.6 . Üretim Sonrası Yapılan Karton Kutu Testleri

Üretim sonrası derken yan yapıştırması yapılmış bir deterjan kutusu örneğiyle açıklama yapabiliriz. Ama ilk önce kesimden sonra alınan kutu numunelerine stiffnesscrease testleri uygulanır.

3.6.1. SiffnessCrease Testleri

Stiffness testini karton testlerinde değinmiştik. Crease testi de aynı cihazda yapılır. (I) bölümüne yerleştirilen numune 90°’de 15 sn sonunda gram.cm cinsinden bir sonuç verir.

Crease numunesi, stiffness numunesinden farklı bir numunedir. Çünkü crease testi, piliyaj yerinde gösterdiği dirençtir. Numunelerde CD ve MD örnekleri vardır.

Şekil 11 Crease Numunelerinin Gösterilmesi

Ölçüm yaparken piliyajın yük çubuğunun tam karşısına gelmesi gerekir ve kartonun baskısız yüzü bize doğru olmalıdır. Ölçüm sonucunun 400′ün üzerinde olmaması gerekir.

3.6.2.Gramaj Drop Kalınlık Testleri

Karton kutu üzerinden 100 cm2′lik bir alanın kesilmesiyle onun gramajını, micrometre ile ölçüm yaparak kalınlığını ve en son işlem olarak drop yani su emişine bakabiliriz. Drop bir pipet (damlalık) yardımıyla bir damlanın kartonun iç yüzeyine (baskısız tarafına) damlatılması ve ne kadar
zamanda emilmesidir. Bu işlem tutkallama ve dolum makinasındaki dolum esnasında
alt ve üst flap ve kapakların tutkallanmasını direk etkilediği için yapılmaktadır. Bu şekilde makinanın devir hızı belirlenir.

3.6.3.Compresion Testi

Yan yapıştırması yapışmış kutulara uygulanan testin amacı, kutunun maximum alacağı yük miktarının bulunmasıdır. Kutunun dolumdan sonra ulaşım, paletleme, raflama ve iklim şartlarına göre belli bir mukavemeti olması gerekir. Kutu, içindeki ürünü korumalı ve dış görünümünü muhafaza etmelidir.

Yapışmış olan kutu Instron Compresion Test Cihazına flap ve kapakları çalkaladıktan sonra (90° ters yönde çevrilir) yerleştirilir. Bu arada kutunun iklim şartlarından en az etkilenebilmesi için şartlandırma koşullarına yani 20°C ve 15% r.h. 24 saat şartlandırılmış olması gerekir. Kutu teste tabi
tutulup bilgisayar bağlantısıyla sonuçları elde ederiz.

Bu test, karton gramajına, kutunun ebadına, kutunun özelliklerine göre değişim gösterir.

Daha çok müşteri spekleri doğrultusunda istenilen limitlere ulaşılır.

3.6.4. Sürtünme Testi

Ürünün mürekkep ya da lak değişiminde prova baskı, ürün kontrolü sırasında basım zamanından 24 saat sonra istenilen mürekkep ise mürekkebin tabaka üzerinde yoğun olduğu bölgeden su yoluna ters numune kesilir ve baskı yapılmamış aynı kartonun da su yoluna ters numune kesilerek baskısı yapılmış
yüz ile baskı yapılacak yüz çakıştırılıp 25 gidişgeliş yapan cihaz ile sürtünme testi yapılır.

Bu testin sonucuna pratikte kazanılan bilgilerin gözlemsel sonuçlarıyla ulaşırız.

KAYNAKÇA

● Mehmet Emin Torun, Yasemin Şekerçioğlu, Lisans BitirmeTezi

Oca 17, 2010 | 3 comments | Yazıyı Görüntüle

Ambalaj Fonksiyonları

2. AMBALAJ VE FONKSİYONLARI

2.1. Ambalaj

Bir ambalajdan ağırlıklı olarak aşağıda verilen genel kriterleri karşılaması istenir.

2.2 Fonksiyonu

2.2.1.Ürünün Koruması

Ambalajın en önemli fonksiyonu onu hasardan ve bozulmadan korumaktır.

2.2.2.Dağıtım

Bir ürünün nerede ve ne zaman üretildiğinden bağımsız olarak her yerde her zaman tüketiciye sunulabilmesi ancak onun uygun bir ambalajının olmasıyla mümkündür.

2.2.3. Bilgilendirme ve Reklâm Kabiliyeti

Ticaretteki rasyonelleşme ve değişen alışveriş ve tüketim alışkanlıkları, ambalajın yüzünü oldukça fazla değiştirmiştir.

Süper marketlerdeki kendi kendine alışveriş tüketiciye çok kapsamlı mal teklifini mümkün kılmış, bu sırada da ürün hakkında bilgi verme konusunda tezgahtarın yerini ambalajın kendisi almıştır.

2.3. Ekonomik Olması

Bir ambalajın ekonomikliği aşağıdaki faktörlere bağlıdır:

Ambalaj malzemesi ihtiyacına ve fiyatına
Ambalaj üretim fiyatına
Nakliye, dağıtım fiyatına
Ambalajlama prosesi fiyatına
Satış yardımcı etkisine
Kullanımdan sonraki harcamalara

2.4. Çevre Dostu Olması

Artık çağımızda hammadde ve enerjideki azalma, fiyatlarının alabildiğine artması ve çevre sorunları bir ambalajın yemden kullanımını ve değerlendirilmesini gündeme getirmektedir. Bir ambalajın kullanıldıktan sonra yeniden üretime dönebilir olması, ambalajın ekonomikliği açısından önemli
olduğu karton, çevrede birikerek çevreyi kirletmemesi açısından da önemlidir.

2.5 Ambalaj Talimatlarına Uygunluğu

Bir ambalaj ulusal ve uluslararası yönetmeliklere uyum sağlamalıdır.

Oca 17, 2010 | 0 comments | Yazıyı Görüntüle

Kartonun Yapısı

Kartonun yapısı

1.2. Karton – Baskı – Kutu Etkileşimleri ve Karton Ambalaj

1.2.1.Kartonun Yapısı
Karton üretiminin ana maddesi genel olarak çeşitli birincil (orijinal) ve ikincil (eski kâğıt) odun elyaftandır. Odun elyafı, birincil veya ikincil olmasına göre boyu l mm’den 4 mm’ye, eni 0,02 mm’den, 0,07 mm’ye kadar olan yüzeyi pürçekli küçük hortum parçalarına, karton safihasında bunlardan
oluşan hidrofil bir elyaf reçinesine benzetilebilir.

Karton çok katlı olarak üretilmektedir. Kesit olarak gösterildiğinde genel olarak 5 kattan oluşmaktadır.

Karton kesitinin şematik görünüşü

a) Kuşe = = = = =

b) Üst kat x x x x x

c) Koruyucu kat - - - - -

d) Orta kat + + + + +

) Alt kat * * * * *

Kartonda, kuşe haricindeki katlar ham kartonun yapısını oluşturmaktadır. Değişik ağaç türlerinden elde edilen odun hamuru, selüloz ve/veya eski kâğıt gibi elyaflı maddelerden oluşan ham karton üzerine online olarak çeşitli pigmentler, bağlayıcılar ve yardımcı kimyasallardan oluşan kuşe tatbik edildiğinde bu ham karton kuşe karton ismini almaktadır.

Ham kartonu meydana getiren ve isimlerinden de anlaşılacağı gibi değişik fonksiyonu olan katlarda değişik tür elyaflı malzeme kullanılmaktadır.

1.2.1.1. Kartonu Meydana Getiren Katlar

Üst Kat: Gerekli yüzey mukavemeti ve kuşe öncesi beyazlığı sağlar

Koruyucu Kat: Üst katın orta kattan daha az etkilenmesini sağlayan tampon bölge oluşturur. Kullanılan elyaf cinsi üst kat ve orta katta kullanılan elyaf cinsleri arasındadır.

Orta Kat: Kartonun büyük ağırlığını oluşturur. Bu kat kartonun ekonomik ve hacimli olmasını sağlayan dolgu katıdır. Tek kat olduğu gibi birden fazla kattan oluşabilir.

Alt Kat: Kartonun arka yüz homojenliğini sağlayan kattır.

1.2.1.2. Karton Üretim Prosesi

Yukarıda verilen karton katlarına ait elyaflı hammaddeler hamur hazırlama bölümünde suyla çözülerek ayrı ayrı elyaf süspansiyonu haline getirilir, çeşitli temizleme ve/veya öğütme işlemlerine tabi tutulduktan sonra karton makinasına gönderilir.

Karton makinasına ayrı ayrı gelen bu hamurlar önce elek partisinde, her kat için öğütülen eleklerden suyunun alınması ve üst üste birleştirilmesiyle karton safihası oluşur, pres partisinde preslenerek suyu alınır, kurutma partisinde kurutulur, perdah partisinde perdahlanır, kuşe tesisinde
kuşelenir ve karton üretimi sona erer.

Şekil 1 – Karton Üretim Prosesi

Sekil 7 – Kartonun çevrimi

Kartonun kullanın yeri

1.2.2. Kartonun Kullanım Yerleri

Çevre dostu, geri dönüşebilen bir ambalaj malzemesi olan karton her ambalajdan beklenen aşağıdaki özelliklere sahiptir.

- İçindeki malı güvenilir bir şekilde korur.
- Rasyonel bir mal sevkiyatı ve dağıtımı sağlar.
- Güçlü bir sunuş (prezentasyon) etkisi vardır.
- Zamana bağlı olarak çevre dostudur.

Kartonun genel olarak kullanıldığı yerler;

- Deterjan kutuları,
- İlaç ve kozmetik kutuları,
- Çeşitli gıdaların ambalajlanmasında kullanılan kutular,
- Fast food tabak, bardak vs.
- Cam eşya kutuları,
- Elektrikli ev eşyaları kutuları,
- Kibrit kutuları, vb.

1.2.3. Karton Özellikleri

Kartondan istenen özelikler genel olarak 3 ana sınıfta incelenebilir.

a. Basılabilirlik
b. İşlenebilirlik
c. Kullanılabilirlik

Aşağıda yazılan karton özellikleri yukarıda verilen bu 3 ana sınıftan bir veya birkaçı için gerekli özellik olmaktadır. Karton daha sonra müşterinin isteğine göre ebat veya bobin olarak kesilir, ambalajlanır ve
müşteriye sevk edilir. Müşteri genellikle, baskının dışında, keski, piliyaj ve yapıştırma üniteleri olan matbaalardır.

Matbaacıya gelen karton burada basılır, piliyajı yapılır, kesilir, yan yapıştırması yapılır ve kutu haline gelebilecek halde dolum için müşteriye sevk edilir. Müşteri, aşağıda kartonun kullanım yerlerinden örnekler verilen ürünlerin fabrikalarıdır.

Kullanım yerine gelen kutu, genellikle otomatik dolum makinalarına doldurulur. Burada eğer gerekiyorsa alt ve üst kapaklar yapıştırılarak dış koliler içinde nihai müşteriye sevk edilir.

Karton nihai müşteriye ancak bir dağıtım ağıyla toptancı ve perakende satıcı kanalıyla ve içinde taşıdığı ürünün ambalajı olarak ulaşmaktadır.

Nihai müşteri olan tüketicinin karton kutu içindeki ürünü tüketmesini müteakip karton, toplanma ve yeni-den değerlendirme çevrimine girmektedir.

Örnek olarak deterjan kutusu alındığında, kartonun çevrimi aşağıdaki gibi olmaktadır.

Özellik	Basılabilirlik	İşlenebilirlik	Kullanılabilirlik
Su Yolu	xx	xx	xx
Gramaj	–	–	–
Kalınlık	xx	Xx	–
Stiffness	–	–	xx
Rutubet	xx	xx	xx
Yüzey pH’sı	xx	–	–
Cobb değeri	xx	xx	–
Piliyaj yap.	–	xx	–
Kat. Bağ. Muk	xx	–	–
Düz duruş	xx	xx	–
Tozlaşma	xx	–	–
Perdah	xx	–	–
Beyazlık	–	–	–
Parlaklık	xx	–	xx
Basılabilirlik	xx	–	–

1.2.3.1.Su Yolu

Kartonu meydana getiren elyaflar üretim sırasında safiha içinde şaşır-tılmalarına rağmen üretim prosesi gereği yine de akış yönünde hizalanma eğilimindedirler. Bu eğilim, kartonun su yolunu oluşturur.

1.2.3.2 .Gramaj

Temel özellik olan gramaj, kartonun Im2′sinin ağırlığıdır. Gramaj sahası bir karton makinasın belirleyici özelliklerinden biridir. Kartonun diğer bazı önemli özellikleri gramaja bağlı olarak değişim gösterirler. Baskı, kutu yapımı, dolum ve kullanımda gramajın bir fonksiyonu yoktur.

1.2.3.3.Kalınlık

Kalınlık bir karton üreticisi için en önemli özelliktir. Çünkü kutuluk kartonun en önemli özelliği olan stiffness kalınlığın bir fonksiyonudur ve stiffness değerinin artması öncelikle kalınlığın artmasına
bağlıdır. Kalınlıktaki l misli artış, stiffnesste 5-8 misli bir artışa yol açabilir.

Dolayısıyla kutuluk karton üretiminde hedef, en düşük gramajda en yüksek kalınlığın alınmasıdır.

Kalınlık, basılabilirlik ve İşlenebilirlik için önemli bir özelliktir. Baskıda, piliyaj ve keskide sağlıklı bir çalışmanın olabilmesi için kalınlığın hem aynı tabakada, hem de balya içinde ard arda gelen
tabakalarda homojen olması istenir

1.2.3.4 . Stiffness

Kartonun eğilmeye karşı gösterdiği direnç olarak tanımlanan stiffness kutuluk kartonun en önemli özelliğidir. İşte bu özellik bütün kutuluk karton üreticilerinin en iyisi-ne ulaşmayı hedefledikleri bir kalite kriteridir.

Kartonun su yolundaki (boy) stiffness değeri, tersindeki (en) stiffness değerinden büyüktür ve karton makinasınm yapısına göre boy/en stiffness oram makinadan makinaya yaklaşık olarak 1,8-4,0 arasında
değişmektedir.

Stiffness bir kutunun dizaynı sırasında öncelikle belirlenmesi gereken bir özelliktir. İçindeki ürünün cins, büyüklük ve şekline bağlı olarak istenilen kutu sağlamlığını verecek yükseklikte bir stiffness
değeri belirlenmelidir.

Bu belirleme sonucuna göre, aynı tür kartonlar içinde bu stiffnessin alınabildiği en düşük gramajlı karton, kullanıcı için en ekonomik karton olmaktadır. Dolayısıyla çeşitli firmaların kartonlarının
karşılaştırılması gramaj değil, stiffness baz alınarak yapılmalıdır.

Stiffness, kullanılabilirlik için önemli bir özelliktir. Hızlı dolum tesislerin-de homojen bir stiffness (piliyaj stiffness) istenir.

Yine kullanılabilirlik özellikleri içinde, son kullanıcı ağındaki nakliyeye de yakınlılık, marketlerde kutudan alınabilen sağlıklı raf yüksekliği ve tüketicinin içindeki ürünü tüketinceye kadar kutudan beklediği sağlamlık bu stiffness özelliği tarafından sağlanmaktadır.

1.2.3.5 .Rutubet

Kartonun, 105 °C sıcaklıkta kurutulmasıyla tespit edilir. Karton rutubeti, kartonun basılabilirlik, işlene-bilirlik ve hatta kullanılabilirlik özelliklerini etkilemektedir.

Karton hidrofil bir malzemedir ve rutubeti kendisinden yüksek bir ortama girdiğinden rutubet almaya, tersi durumda ise rutubet vermeye eğilimlidir.

Dolayısıyla öncelikle karton rutubeti çevre rutubetiyle dengede olmalıdır. Eğer bu denge yoksa kartonla çevre arasında rutubet dengeleninceye kadar rutubet alışverişi olmakta, bu da kartonda düz duruşu
etkilemekte, onun basılabilirliğini ve işlenebilirliğini engelleyen ondülasyon ve kıvrılma sorunlanna yol açabilmektedir. Dolayısıyla kartonun depolanması, basılması ve işlenmesinin klimatize edilmiş, yani rutubeti karton rutubetiyle dengede bulunan mahallerde yapılması uygundur.

Karton rutubetinin yüksekliğinde, düşüklüğü de sorunlara yol açabilmektedir. Karton rutubeti düştükçe gevrekleşir ve kırılganlığı artar. Bu da özellikle yüksek gramajlarda işlenebilirlik özelliğinden olan piliyaj
yapılabilirliği olumsuz yönde etkiler ve piliyajlarda çatlama eğilimi artar.

Karton rutubetinin fazla olması ise öncelikle stiffnessi düşüreceği için dolumda sorunlar yapabilir, transport ve rafta kutular bozulabilir. Kullanılabilirlik olumsuz etkilenir. Diğer taraftan karton
rutubetinin fazla olması basılabilirlik özelliğini de etkileyebilmektedir. Karton rutubetinin fazla olması baskı mürekkebinin hem fiziksel hem de kimyasal kurumasını geciktirdiğinden baskıda kuruma sorunlarına yol açar.

1.2.3.6.Yüzey pH Değeri

Karton yüzeyinin pH değeri 4,5 üstünde olmalıdır. Yüzey pH değeri kartonun basılabilirlik özelliğini etkilemektedir. pH değerinin 4,5 altına düşmesi baskı mürekkebinin kuruma süresini uzatır. Arka verme sorununu arttırır. Baskı plakasının çabuk aşınmasına yol açar. pH değerinin çok yüksek olması, yeterli dayanıklılığı olmayan baskı mürekkeplerini bozar. Oksidatif kuruyan keten yağı ve benzerlerinin sabunlaşmasıyla Tack problemleri oluşur.

1.2.3.7 .Cobb Değeri

Karton yüzeyinin suya karşı gösterdiği direncin veya suyu kabulünün bir ölçüsüdür veya diğer bir deyişle kartonun tutkallanma derecesidir ve kartonun basılabilirlik ve işlenebilirlik özelliklerini etkilemektedir.

Ofset baskı tekniğinde ana komponet olarak baskı mürekkebi yanında su da kullanılır. Karton yüzeyinin mürekkep almayacak kısımlarına su tatbik edilir. Kullanılan bu su karton yüzeyi tarafından kontrollü olarak alınmalıdır. Aksi taktirde fazla alınması durumunda çeşitli baskı sorunlarına
yol açabilmektedir.

Kartonun yapışabilirliği de CobbDeğerinden etkilenmektedir. Hem yan yapıştırmada, hem de dolumda kullanılan yapıştırıcılar genellikle PVA bazlı dispersiyon tutkallardır. Bu tutkalların yapıştırma etkilerinin oluşması için yaklaşık %50 civarında olan su içeriklerinin belirli bir süre içinde
karton yüzeyleri tarafından emilmesi gerekmektedir. Bu da kartonun su emiciliğiyle, yani Cobb Değeri ile kontrol altında tutulmaktadır.

1.2.3.8 . Piliyaj Yapılabilirlik

Kartonun işlenebilirliğini etkileyen bir özelliktir. Esas olarak karton yüzey mukavemetinden etkilenen bu özellik aynı zamanda kartondan hem ayrı tabakada hem de ard arda gelen karton tabakalarında homojen bir kalınlık istemektedir.

1.2.3.9 . Kat Bağlanma Mukavemeti

Kartonun basılabilirliği ve işlenebilirliğini etkileyen bir özelliktir.

Kartonun çok katlı olması dolayısıyla bütün katların birbirine iyi bağlanmış olması gereklidir. Fakat özellikle üst katın bağlanma mukavemeti (yüzey mukavemeti) çok önemlidir. Çünkü, ofset baskıda çok viskoz olan baskı mürekkebi baskı hızının da artmasıyla karton yüzeyine Z Ekseni yönünde bir kuvvet uygulanmaktadır. Karton yüzeyinin, uygulanan bu çekme kuvvetini karşılaması, kabarma yapmaması gerekmektedir.

Üst kat kadar olmasa da yine de yapışma sonu kutu sağlamlığını etkileyeceği için alt kat bağlanma mukavemeti de önemlidir.

1.2.3.10 Düz Duruş

Kartonun düz duruşu, onun basılabilirliğini ve işlenebilirliğini etkileyen bir özelliktir. Düz duruştan kartonun üst veya alt kata doğru dönmemesi ve ondülasyonsuz olması yani tam düz durması anlaşılmaktadır.

Günümüzde artık baskı, keski ve yapıştırma makinalarının hızlarının gittikçe artması dikkatleri bu özellik üzerinde daha fazla toplanmaktadır. Diğer taraftan karton üretim ve ambalajında yapılan
iyileştirmelerle daha iyi bir düz duruş hedeflenmektedir.

Rutubet konusunda bahsedildiği gibi kartonun arka yüz tutkallanması ve polietilen şirink ambalaj uygulaması düz duruş amacıyla yapılan uygulamalardandır.

Çevre klimasının kontrol altında bulundurulamadığı durumlarda soğuk depolardan alınan karton balyalarının daha sıcak olan baskı salonuna getirildikten sonra baskıya alınmadan önce ambalajlı olarak en az 24 saat müddetle bekletilmesi uygun olmaktadır. Bu bekletme sırasında karton çevre
sıcaklığıyla dengeye girdiğinden kartonun kenarlarında ondülasyona sebep olan su yoğunlaşması engellenmektedir.

1.2.3.11 Tozlaşma

Baskı sırasında, çapak yaparak baskı kalitesinin bozulmasına, ayrıca kalıp ve kauçuğun yıkama sıklıklarının artmasına ve dolayısıyla da duruş sürelerinin artmasına yol açması sebebiyle kartondaki
tozun mümkün olan en az miktarda olması istenmektedir.

Rekabetin artması, rantabilitenin zaman kullanımıyla eşdeğer tutulması ve tüketicinin sürekli daha iyiyi istemesi tozlaşma konusunu kartonun en önemli özelliklerinden birisi yapmıştır.

Kartondan kaynaklanan 3 türlü tozlaşma olabilmektedir:

1) Kuşe tozlaşması
2) Alt kat tozlaşması
3) Kenar kesim tozları

Ayrıca çevre tozlan da üzerinde özenle durulması gereken hususlardan birisidir.

1.2.3.12 Perdah

Perdah olarak isimlendirilen kartonun yüzey düzgünlüğü kartonun basılabilirliğini etkilemekte ve perdah iyileştikçe yeterli örtücülük için gerekli baskı mürekkebi ihtiyacı azalmakta ve baskı kalitesi iyileşmekte, baskı parlaklığı artmaktadır.

A MÜREKKEP

B MÜREKKEP

ÜST YÜZEY

Şekil 8 – Baskı Mürekkebinin Örtücülüğü

1.2.3.13 Beyazlık

Karton yüzeyinin beyaz olması baskıyı daha iyi göstermesi açısından önemlidir. Ayrıca kartonun albenisini arttıran bir özelliktir.

1.2.3.14 Parlaklık

Karton parlaklığı, kartonun basılabilirliğini etkilemektedir. Tam lineer bir ilişki olmamasına rağmen genel olarak karton parlaklığı arttıkça, baskı parlaklığı artmaktadır.

1.2.3.15 Basılabilirlik

Kartonun baskıya uygunluğu ve baskı kalitesiyle ilgili bütün özellikleri içermektedir.

Ofset baskı kartonundan çok iyi bir yüzey mukavemeti talep etmektedir.

Kartonun basılabilirliği için ilk şart olan yüzey mukavemeti ve diğer basılabilirlik özellikleri pratikteki uygulamanın birer simülasyonu olan IGT ve Profbau cihazlarıyla ölçülebilmektedir.

Bu cihazlardan, daha yaygın kullanımı olan IGT cihazıyla yapılabilen basılabilirlik testleri aşağıda verilmiştir.

Kuru yolunma mukavemeti testi
Yaş yolunma mukavemeti testi
Ofset testi
Baskı mürekkebi örtme noktası tayini
Baskı parlaklığı
Perdah
Laklanabilirlik
Mürekkep emiş testi
Baskı mürekkebi kuruma süresi tayini

Oca 17, 2010 | 1 comment | Yazıyı Görüntüle

Kartonun genel tanımı

Kartonun tanımı

1.1. Kartonun Genel Tanımı

Karton, bitkisel selülozun (Selüloz: Bitkisel hücre zarlarının temel bileşeni olan karbonhidrat
yapısında madde. Telcikler biçiminde düzgün ve paralel olarak sıralanmış elyaf
yapısındadır. Doğal hammaddesi olan bitkilerden, çeşitli kimyasal yollarla
arıtılır ya da sentez yolu ile elde edilebilir.) mekanik veya kimyasal yollarla
liflendirilmesiyle elde edilen veya atık kartonların yeniden liflendirilmesiyle
elde edilen hamurlardan elde edilen sert, dayanıklı ve kalın kâğıt malzemedir.

Gerçekte kartonu, çok katlandırılmış kâğıt olarak
adlandırabiliriz. Çünkü, gerek kağıdın, gerekse kartonun üretiminde
kullanılacak hamurun yapımı fiziksel olarak farklı değildir. Üretimde
kullanılacak hamurun kalitesine ve katkı maddelerine göre kâğıt ve karton
kalitesi değişir. Üretimin kâğıt veya karton olarak yapılmasındaki seçim ise,
kâğıt makinalarının fiziksel yapısına bağlıdır.

Şüphesiz “kâğıt” olarak nitelendirdiğimiz ürünle, “karton”
olarak nitelendirdiğimiz ürün arasında en belirgin fiziksel fark; gram/m2 olarak belirlenen farkıdır. Kâğıt ve karton üretimi yapan fabrikaların gram/m2 olarak üç çeşit ayırım yaptığım görmekteyiz.

Buna göre:

- 10-150 gram/m2 ağırlığındaki ürünler kâğıt

- 150 – 400 gram/m2 ağırlığındaki ürünler karton

- 400 – 1200 gram/m2 ağırlığındaki ürünler mukavva

Gümrük amaçları için ise, m² ağırlığı 224 gramdan yüksek gramajdaki kâğıtlar karton olarak nitelendirilir.

Her şeye rağmen fabrikasyon üretimin rakamları kabullenmek doğru olacağı gibi piyasa şartlarına göre de % 10 (+) veya (—) farklı gramaj değerlerini kullanım alanları içinde nitelendirmek iyi bir yaklaşım olacaktır.

Kâğıt ve kartonlar kullanım amaçlarına göre iki ana gruba ayrılırlar:

a) Kültürel kâğıt ve kartonlar

b) Endüstriyel kâğıt ve kartonlar

Kültürel kâğıt ve kartonlar, yazmaya ve baskıya uygun olan kitap, defter, yazı kağıdı, gazete, mecmua kâğıtları ve kartonlarıdır.

Endüstriyel kâğıt ve kartonlar ise ambalaj kartonları, temizlik kâğıtları, fotoğraf kâğıtları, izolasyon işlerinde kullanılan kartonlar vb. ticari amaçlı kâğıt ve kartonlardır.

Karton, lifsel bağlanmalarla meydana gelen kağıdın çok katlandırması ile oluştuğundan öncelikle kâğıt üretimini özetlememiz gerekir.

1.1.2. Kâğıdın Tanımı ve Tarihçesi

Kâğıt, bitkisel liflerin özel aletlerle dövülmesi sonucu liflerin keçeleşmesi, saçaklanması, su emerek şişmesi ve mekanik etkilerle kesilmesinden sonra süzgeç üzerinde oluşturulan sahifanın*(Sahifa: Kâğıt
üretiminde hamur kovasından süzgeçlere dökülen ve değişik aşamalardan sonra kağıdı oluşturan ürüne verilen ad.) daha sonra kurutulmasıyla hidrojen bağlarının oluşumu sonucu belirli bir sağlamlık kazanan düzgün malzemedir.

Lifsel yapıdaki kağıdın ilk örneği Çin’de gelişmiştir. Çin İmparatorluğu nazırlarından Tsai Lun M.S. 105 yılında askeri imalathanelerin tesislerinden yararlanarak kağıdı bulmuştur. Tsai Lun kâğıt yapımı için ağaç kabuklarını, kendir liflerini ve bambu gövdelerini kullanmıştır. Bunları uzun süre kaynatıyor daha sonra bir havan içinde dövüyordu. Daha sonra elde ettiği maddeyi bambu gövdelerinden yapılmış bir bez üzerinden süzerek kurutuyor ve kâğıt haline getiriyordu. Her ne kadar kağıdın keşfi asırlardan beri Tsai Lun’a ithaf edilmiş ise de 1978 yılında Türkistan’da yapılan arkeolojik kazılar kâğıt
ve kâğıt öncüsü benzeri maddelerin M.Ö. 3..yy’a kadar gitmekte olduğunu gösteriyor.

Kartonun üretimi

1.1.3. Kâğıt ve Karton Üretimi
Kağıdın sulu sistemle fabrikasyonu asırlardan beri değişmemiştir. Uygun şekilde dövülmüş, konsantrasyonu ve miktarı belli olan bitkisel lif süspansiyonu ile elek üzerinde düzgün şekilde dağıtılarak süzülür.
Süspansiyon içindeki serbest su elek arasından süzülerek geriye bir lif safihası bırakır. Daha sonradan bir veya daha fazla sayıda presten geçirilerek safihanın boşlukları arasındaki ıslatma suyu alınır. Ve nihayet, lifler tarafından tutulan kapiler su, kurutma ile uzaklaştırılır ve böylece liflerin
temas noktalarında oluşan doğan hidrojen bağlan kağıda kendine has sağlamlığı ve özelliği verir.

Şekil l – Fourdrinier, kâğıt makinasımın kısımları

18. yy’da Luis Robert’in gerçekleştirdiği makinada süspansiyon sürekli dönen (sonsuz elek) bir elek üzerine dökülerek, kesintisiz kâğıt üretimi sağlanmıştı. Ancak sonsuz elekli makinalarda karton üretimi mümkün olmamaktadır. 10-170 g/m² gramajlar arasında ideal kâğıt üretimi yapılan bu makinalarda elek kısmı üzerinde fazla miktarda lif süspansiyonu yapmak mümkün olmadığından yüksek gramajdaki karton üretimi için “yuvarlak elekli” makinalar veya yuvarlak elek-sonsuz elek beraber kullanılarak üretim gerçekleştirilir

Şekil 2-4 yuvarlak elekli bir karton makinası

Ülkemizde kâğıt ve karton üretimi sonsuz elek, yuvarlak elek ve sonsuz elek-yuvarlak elek kombinasyonundaki tekniklerle yapılmaktadır. Yuvarlak elekli makinelerde tekne içindeki süspansiyon yuvarlak eleğin döndürülmesi ile santrifüj bir hareket kazanarak keçeye yayılır ve tutunur. Bu sırada süspansiyonda mevcut suyun bir kısmı silindirik eleğin arasından tekneye akar. Keçenin altına tutunan ve suyunun bir kısmını kaybeden süspansiyon birleştirme ve su süzülme presleri arasından geçerek kurutma partisine gider.

Bu sistemde l ile 1 yuvarlak elek arka arkaya sıralanarak her birinden gelen süspansiyon üst üste ve yaş durumdayken birleşir ve kalın bir tabaka oluşumu sağlanmış olur. Bu sistemin başka bir avantajı da değişik kalitedeki hamurların beraberliğinin sağlanmasıdır.

Bu avantaj, üretilen kartonun orta tabakalarında düşük kalite üst veya alt yüzeyinde yüksek kalitede veya daha değişik kalitelerde hamur kullanılmasına olanak sağlanmasıyla uygun maliyetli karton üretebilmektir.
Ambalaj kartonlarının üretiminde en çok kullanılan üretim formasyonu ise sonsuz elek-yuvarlak elek kombinasyonudur (Şekil 4). Bu kombinasyonda genellikle yuvarlak eleklerde kartonun orta veya alt taşıyıcı tabakalarını meydana getiren, orta veya alt taşıyıcı tabaka ucun ve düşük kalite hamurlardan birleştirilerek elde edilir. Sonsuz elekten gelen hamurla birleştirilir.
Birleştirme preslerinde birbirine iyice tutunan tabaka lifleri kurutma partisine gider.

Şekil 3 – Yuvarlak elekfourdrinier kombine karton makinası

Karton üretiminde kullanılan bir başka şekil ise sarma yöntemidir. Bu üretim şeklinde yuvarlak elek veya sonsuz- elekten gelen safiha bir silindir üzerine gönderilerek üst üste sarılan ıslak safiha istenilen kalınlığa erişinceye kadar silindir üzerine sarılır. Daha sonra silindir boyunca kesilir ve bu şekilde elde edilen dikdörtgen şeklindeki büyük tabaka preslendikten sonra sıcak hava akımlı, bir tünelden geçirilerek kurutulur.

Üretim kesintili olarak yapılır, bir plaka bitirildikten sonra diğerinin üretimine geçirilir. Bu şekilde üretilen kartonlar 140-7200 g/m2 arasındaki gramajlarda olabilirler ve bu durumda daha önce belirlediğimiz karton üst gramaj sınırı aşıldığında bu üretimi mukavva olarak nitelendirmek daha doğru
olur. Cilt işlerinde, bavul yapımında vb. yerlerde kullanılırlar.

Şekil 4- Sarma yöntemiyle karton üretimi