Kalıp Kalitesi
3.2.5. Kalıp kalitesi
Ofset kalıbının çekiminde en önemli iki faktör poz süresi ve banyodur. Pozlandırma işlemi kalıp poz şaselerinde yapılır. İdeal bir kalıp poz şasesi poz süresini lambadan gelen ışığın şiddetine göre otomatik olarak dengeleyebilmelidir. Işığın şiddeti lambanın tozlanmasından dolayı, eskimesinden dolayı veya gerilim dalgalanmalarından dolayı değişebilir. İdeal bir kalıp pozlandırma şasesi bahsedilen sebeplerden dolayı ışık kaynağının şiddetinde oluşabilecek değişimleri bir elektronik göz (fotosel) ile algılayarak ışığın zayıfladığı durumlarda pozu arttırmalı veya güçlendiği durumlarda da pozu azaltmalıdır.
Kalıp banyosu ise banyo makinelerinde yapılır. Banyo makinesine konan banyonun su ile seyreltilme oranı banyonun bidonu üzerinde yazmaktadır. Kesinlikle bu orana uyulmalıdır. Ayrıca banyo sıcaklığı da üreticinin tavsiyelerine uygun olarak ayarlanmalı ve hep aynı ısıda sabit tutulmalıdır. Banyo tazeleme oranı da kullanılan kalıp miktarına göre ayarlanmalıdır.
Doğru kalıp çekimi kalıp poz testi ile sağlanabilir. Bu test sırasında banyo makinesinin hızı ve banyo sıcaklığı sabit tutulur ve kalıp farklı sürelerde kalıp poz testi skalası ile pozlandırılır. Bu skalanın üzerindeki bölgeler yardımı ile doğru poz tespit edilir [4].
Ugra 1982 kalıp kontrol şeridinin genel tanımı
UGRA 1982 kalıp kontrol şeridi ofset baskı kalıbı hazırlama işleminin kontrolü için hazırlanmıştır. Bu şerit yardımıyla aynı zamanda provaların ve baskı işlemlerinin testleri de yapılabilir.
Baskı kalıplarında aşağıdaki kriterler değerlendirilir:
- Poz süresi
- Pozlanma aralığı
- Optimum rezolüsyon (çözünürlük)
- Gradasyon
- Tram noktaları ile ilgili hesaplar.
Provaların alınması ve baskı ile ilgili olarak:
- Kayma ve çiftleme
- Tram noktalarının baskı kalitesi.
Ölçüler;
Uzunluk: 174 mm
Baskı uzunluğu: 164 mm
Genişlik: 14 mm
Kalınlık: 0.10 mm
Resim 3.8: Ugra Kalıp Kontrol Skalası [46]
Yapısal özellikleri:
UGRA 1982 kalıp kontrol şeridi beş temel bölümden oluşur.
- Yarımton skala: 4 x 5 mm ebatlarında 13 basamaktan oluşur.
- Mikro çizgili kademe: pozitif ve negatif yarım daireler olmak üzere, 4,5 mm çapında 12 adet dairesel bölüm
- 60’ lık tramlı skala: 5 x 5 mm ebadında 10 kademeden oluşur.
- Kayma ve çiftleme hatalarını gösteren kademe: 5 x 5 cm ebadında 4 kademeden oluşur.
- Işık ve gölgede – nokta yoğunluğu kademeleri: 60 çizgi (lines)/cm, 5 x 5 mm ebadında 45 ° ‘lik açıya sahip 12 kademeden oluşur.
UGRA 1982 kalıp kontrol şeridi yüksek çözünürlüklü tire film ve yarım ton film olmak üzere iki ayrı özellikli filmin bir araya getirilmesi ile oluşturulmuştur. 13 yarımton kademeden oluşan bölüm tire filme oluşturulan bir pencerenin içine şeffaf bant ile sabitlenmiştir. [4]
Yarımton bölümü
Yarımton kademelerinin üst kısımlarında densite değerleri yazmaktadır. Bu değerler densitometre ile ölçüldüğünde doğru olduğu görülecektir. Densitometre film kullanmadan sıfırlanmalıdır. Ölçüm sonucu yoğunluk değerlerinden sapma ± 0,02 dir. İki ton kademesinin arası ise 0,15 ± 0,02 kadardır.
Yarımton skalanın kalıp üzerinde elde edilmesinin, poz süresi ile ilişkisi;
Yarımton skala şekildeki kurala göre, ışığa hassas malzemenin (kalıp – film) pozlanmaya karşı gösterdiği değişkenliği belirler.
İki Test Arasında Poz Süresindeki
İleri – Geri Gidilecek Değişim Faktörü
Basamak Sayısı
1 Basamak 1.4
2 Basamak 2.0
3 Basamak 2.8
4 Basamak 4.0
5 Basamak 5.6
6 Basamak 8.0
7 Basamak 11.2
Bu kural kademelerinde 0.15 fark olan bütün yarımton skalalar için geçerlidir. Skala kalıba pozlandırıldıktan sonra eğer daha üst bir kademe elde edilmek isteniyorsa yukarıdaki tablodan bakarak poz süresi değişim faktörü ile çarpılarak yeni poz süresi bulunur.
Skaladaki basamaklar arasındaki fark 1,4 değerinde olacak şekilde yapılmıştır. Daha yüksek veya daha düşük poz basamaklarının reprodüksiyon filmini oluşturmak için poz süreleri 1,4 ile çarpılır veya bölünür.
Poz Kontrolü: Doğru poz sadece yarımton skalaya bakılarak elde edilmez. Bunun için değişik poz süreleri ile birçok test çekimi yaparak mikro çizgilerin durumları değerlendirilmelidir. Öncelikle kalıbın doğru poz süresi belirlenir, ancak bundan sonra yarımton kademesinin ne olduğu kararı verilmelidir.
Genellikle kalıba optimum poz süresi verildiğinde şu değerler elde edilmelidir.
- Fabrikasyon hassaslaştırılmış pozitif kalıplarda 4 – 5 kademe elde edilmelidir.
- Fabrikasyon hassaslaştırılmış negatif kalıplarda 3 – 5 kademe elde edilmelidir.
Bu özellikler kalıp banyo yapıldıktan sonra elde edilen değerlerdir. Emülsiyon kalktıktan sonra (multi metal kalıplarda) bir anlam ifade etmez.
Gradasyonunun Değerlendirilmesi: Kalıbın emülsiyonunun gradasyonu banyo sonrasında elde edilen kademe adedi ile belirlenir. Sayılması gereken kademeler ne tam basacak özellikte, ne de hiç basmayacak özellikte olan bölgeler olmalıdır.
- Fabrikasyon hassaslaştırılmış pozitif kalıplarda 4 den 7 kademeye kadar.
Fabrikasyon hassaslaştırılmış negatif kalıplarda 5 den 8 kademeye kadar. [4, 28]
Mikro çizgili kademe
12 adet pozitif ve negatif dairesel çizgilerden oluşmaktadır. Çizgi kalınlığı 4µm ile 70µm arasında değişir. Pozitif çizgi alanlarının ton değerleri %10 ile %17 arasında, negatif çizgilerde ise %83 ile % 90 arasındadır.
Optimum Rezolüsyonun Bulunması: Kalıbın veya filmin rezolüsyonunun bulunması için değişik sürelerde pozlandırma yapmak gerekir. Verilecek poz süreleri hep bir önceki sürenin iki katı olmalıdır. Örneğin; 10 – 20 – 40 – 80 sn gibi
İlk amaç doğru poz süresin bulunmasıdır. Seri olarak yapılan pozlandırma işlemlerinde aynı kalınlıktaki negatif ve pozitif çizgilerin kaybolduğu poz süresi doğru poz süresidir. Bundan sonra bakılacak yer ise aynı kalınlıktaki negatif ve pozitif çizgilerin her ikisinin de kayıpsız olarak ve en ince çizgilerin bulunduğu yerdir. Bu bölgenin değeri o kalıbın rezolüsyonudur. Bir bölgedeki çizgilerin üçüncüsünden sonraki çizgiler kayıpsa o bölge şeffaf veya zemin olarak değerlendirilir.
Direkt baskı kalıpları genel olarak 4 – 6 mikron arasındadır. Bu değer fotopolimerler ve fabrikasyon hassaslaştırılmış ofset kalıpları için geçerlidir. Multi metal kalıplar için bu değer 9 – 14 mikron arasıdır. Bu değerler kullanılan ışığa hassas emülsiyonun cinsine bağlıdır.
Pozlandırma Toleransının Bulunması: Optimum pozlandırma, gerekli olan minimum poz süresi anlamına gelir. Daha fazla pozlandırma pozitif çalışan kalıplarda nokta kaybına, negatif çalışan kalıplarda nokta kazancına neden olur. Pozlandırma toleransı gerekli minimum poz ile minimum poz süresinden daha az olan fakat kaliteye belirgin bir şekilde yansımayan süredir. Tolerans 5 mikron çizgilerinin kırılmaya başladığı süredir.
60’lık Tramlı Skala: 5 x 5 cm, ebadında ve 60 çizgi/cm yoğunluğunda Fogra zincir form noktalarından oluşmaktadır. Tram açı derecesi 45° dir. Düzenli şekilde dizilmiş tram noktalarının avantajı, nokta alanı ile nokta çapı arasında matematiksel bir ilişkinin olmasıdır. Boyutsal bir ölçüm ile ton değerlerindeki değişimi gösteren bir sonuç çıkartılabilir (Tram noktaları kağıda basıldığında ışığın difüzyonu göz önüne alınmalıdır). [2, 28]
Tramlı bölüm 60 lines/cm
Bu bölgenin kullanım amacı ton reprodüksiyonunu değerlendirmektir. Mikro çizgiler ve yarımton skala tramlı bölgeye göre kalıp hazırlanışının rutin kontrolü açısından çok daha uygundurlar. %40, %50, %70, %80 lik tramlı bölgeler nokta kazancı özelliğini değerlendirmek için kullanılır. Bu bölgeler baskı kontrol şeridinde de bulunur [2].
Kayma ve çiftleme bölümleri
3 farklı açıdaki 0°, 45°, ve 90° çizgilerden ve ayrıca görsel olarak kolaylık sağlayan D bölümünden oluşur. Bu kademede nokta yoğunluğu %60 ve 48’lik tram kullanılmıştır.
Özellikleri:
Tram Sıklığı: 481/cm
Tram Yoğunluğu: %60
Çizgi Kalınlığı: 124 mikron
Beyaz Alanlar: 84 mikron
Kayma: İki silindirin dönüş hızlarının farklı olmasından dolayı meydana gelir (kauçuk – kauçuk veya kauçuk – baskı silindiri). Silindirlerin dönüş yönüne dik olan çizgilerin birbirine girmesi, dağılması ile anlaşılır. Dönüş yönüne paralel olan çizgilerde bir değişiklik olmaz. Paralel olan çizgilerde bir koyulaşma görülür.
Çiftleme: Çok üniteli baskı makinelerinde rehberlerin iyi oturmamasına neden olur. Çeşitli çizgilerde koyulaşma görülür. Kaymanın aksine bu koyulaşma her yönünde olabilir.
Kayma ve çifleme şu iki kritere göre değerlendirilir:
- Çiftleme olduğunda iki adet kaymış görüntü vardır. Bunlardan birisi diğerinden daha zayıftır. Kayma probleminde ise çizgiler bir miktar kalınlaşır. Çiftlemede yaşanan ikili görüntü en iyi, açık tonlu bölgelerdeki tram noktalarından anlaşılabilir (%5, %10 gibi).
- Çiftleme her doğrultuda oluşabilir. Kayma ise sadece baskı yönünde diğer bir deyişle silindirlerin dönüş yönünde oluşur.
D Bölgesinin Kullanımı: Bu bölgenin kullanım amacı, kayma ve çiftlemenin görsel olarak tayin edilmesidir. D bölgesi FOGRA baskı kontrol şeridinde de bulunmaktadır.
0°/90°/45° lik Çizgilerin Kullanımı: bu çizgiler zemin densitesi ölçümlerinde kayma ve çiftlemenin olup olmadığının değerlendirilmesi için tasarlanmışlardır. Bu değerlendirme ayrıca farklı cinslerdeki kauçukların test edilmesi sırasında da yapılır [4, 28].
Ufak tramlı bölge
Özellikleri:
Tram sıklığı: 60 l/cm
Nokta şekli: dairesel
Tram açısı: 45°
Prensip olarak küçük noktalar mikro çizgiler gibi değerlendirilir. Değerlendirme hangi kademedeki pozitif nokta uçmuş veya hangi kademedeki negatif nokta, zemin olmuş şeklinde yapılır. Buna ek olarak da küçük noktalar basılabilecek maksimum ve minimum büyüklükteki noktaların tespit edilerek basılabilecek tram yüzdesi aralığını verir. Ayrıca küçük noktaların pozlandırma sırasında aynı çapa sahip mikro çizgiler gibi davranış göstermezler. Bunun nedeni:
- Küçük noktaların aralarındaki mesafe aynı çaptaki mikro çizgilerin aralarındaki mesafeden daha fazladır (Bunlara ek olarak, küçük noktaların çapları aynı olsa bile noktaların arasındaki mesafeler aynı olmadığı sürece diğer kontrol şeritlerindeki noktalarla mukayese edilmemelidir).
- Tram noktaları pozlanma sırasında her yönden kırılırlar. Mikro çizgiler ise sadece iki yönden kırılırlar.
Bu tür nedenlerden dolayı küçük noktalar aynı çaptaki mikro çizgilerden daha hassastırlar [4].
Ugra 82’nin negatif çalışan kalıplara uygulanması
Pozitif çalışan kalıpların aksine negatif kalıplarda tram noktaları poz süresi arttıkça büyür. Ugra 82 hem pozitif hem de negatif kalıplara uygun olarak tasarlanmışlardır. Mikro çizgiler ve yarımton kademeli gri skala her iki tip kalıba da uygulanabilr. Yapılması gereken tek şey tramlı skalanın tram yüzde değerlerindeki rakamların 100’den çıkartılarak değerlendirilmesidir.
Kayma – çiftleme bölgesini basarken nokta yüzdesi %40 değil %60 olacaktır. Bu sadece pozitif kalıba göre biraz daha düşük bir hassasiyet demektir [4].
Kalıp çekiminin standardizasyonu
Optimum rezolüsyonu elde etmek için gereken poz süresi, “gerekli minimum poz süresi” olarak adlandırılabilir. Eğer bu poz süresi aşılırsa, pozitif tram noktaları küçülür. Tabiî ki istenmeyen bir durum oluşur. Bununla beraber negatif noktalar açılacak ki bu istenen bir durumdur. Artan poz ile filmin kenarlarından izleri de azalacaktır. Bu sebeple doğru poz süresi orta noktanın bulunması şeklinde olmalıdır. Basılan görüntüye bağlı olarak şu kriterlere göre poz ayarlanabilir:
- Koyu alanlardaki tramlar yeteri kadar açık,
- Aydınlık, parlak bölgelerdeki tram noktaları çok fazla kırılmamış,
- Film kenarlarının izleri çok fazla değil, çok az retüş gerekiyor
UGRA, FOGRA’nın tavsiyeleri doğrultusunda şu kriteri ortaya koymuştur;
Kalıp çekme işlemini standartlaştırmak için seçilecek poz süresi, optimum rezolüsyon olarak tespit edilen değerin 4 mikron yukarısı olarak alınmalıdır. Bu işlem yapıldığında orta tonlardaki tram noktaları %2 – 4 daha büyük olmaktadır. Negatif kalıplarda ise yaklaşık %3 – 5 büyümektedir [4].
Diğer yazılar
 Tarih:10 Ocak 2010 199 okunma  Tarih:10 Ocak 2010 199 okunma |
