MATBAACLIKTA KALİTE SİSTEMİ

2. MATBAACLIKTA KALİTE SİSTEMİ

2.1. Kalitenin Tanımı

Kalite kavramı insanların ve sistemlerin ”hata yapmaması” ve “mükemmele ulaşma isteği” gerçeğinden ortaya çıkmıştır. Latince nasıl oluştuğu anlamına gelen “Qualis” kelimesinden türemiş ve Qualitas” kelimesiyle ifade edilmiştir. Kalitenin standart bir tanımı yoktur. Kalite anlayışı tüketicinin karakteristikleri, sosyal konumu ve ekonomik durumuna bağlı olarak değişebilen, farklı gereksinim ve beklentileri doğrultusunda şekillenebilen, subjektif bir kavramdır.

Kalite işletmelerin varlıklarını sürdürebilmelerinin, büyüyüp gelişebilmelerinin temel koşulu olarak görülmektedir. Bu anlayış, “bugünün kalitesi yarının güvencesidir” ya da “kaliteyi teşvik etmek geleceği güvenceye almaktır” gibi özdeyişlerle çarpıcı şekilde ifade edilmektedir.

Kalite odaklı olmanın amacı, üretimde kalitesizliği önlemektir. Kalitesizliğin getireceği prestij kaybı, kusurlu ürünlerin iadesi vb konular işletmenin pazar kaybına neden olabilecektir.

Kalite, tasarım kalitesi, uygunluk kalitesi ve kullanım kalitesi gibi üç unsurla tanımlanabilir. Tasarım kalitesi; bir ürün ya da hizmetin istenilen özelliklere sahip olması demektir. Uygunluk kalitesi; tasarım kalitesi ile belirlenen spesifikasyonlara üretim esnasında uyma derecesine denir. Kullanım kalitesi ise; koruyucu, ambalajlama, taşıma, yerleştirme, bakım ve onarım işlerinde kalite gereklerine uyulması olarak tanımlanır.

Kalite Konusuyla ilgilenen önemli kurum ve kuruluşlar kaliteyi sonuçta hemen hemen aynı anlama gelen aşağıdaki şekillerde ifade etmişlerdir

Kalite; bir mal ya da hizmetin belirlenen veya olabilecek gereksinimleri karşılama yeteneğine dayanan özelliklerin toplamıdır. (ISO 8402)
Kalite; bir mal ya da hizmetin belirli bir gerekliliği karşılayabilme yeteneklerini ortaya koyan özelliklerinin tümüdür.(Amerikan Kalite Kontrol Derneği)
Kalite; bir malın ya da hizmetin tüketicinin isteklerine uygunluk derecesidir. (Avrupa Kalite Kontrol Organizasyonu)
Kalite; ürün ya da hizmeti ekonomik bir yoldan üreten ve tüketici isteklerini karşılayan bir üretim sistemidir. (Japon Sanayi Standartları)
Kullanıma uygunluktur. Dr. J.M.JURAN
İsteklere uygunluktur. P.B.CROSBY [1, 7].

2.2. Kalitenin Sürekli Geliştirilmesi

Bu kavram en güzel Deming Çevrimi ile şu şekilde açıklanmaktadır;

Planla + Uygula + Kontrol et + Düzelt

KALİTE

1- Planla.

2- Uygula.

3- Kontrol et.

4- Düzelt.

Şekil 2.1: Deming çevrimi

Burada kontrol etme ve düzeltici faaliyetlerde bulunma eylemleri sistemi dinamik hale getirmektedir. Planlanan ve uygulamaya konulan bir iş kesinlikle kontrol edilmeli performansı değerlendirilmeli aksayan yönleri varsa düzeltilmelidir. Düzeltilen yerler ayrıca denetlenmeli ve alınan önlemlerin yeterli olup olmadığı kontrol edilmelidir. Kalite geliştirmede rehber olarak şu kuralları uygulayabiliriz:

1.İşin nasıl yapılacağı (Yöntem/prosedür) üzerinde tam bir mütabakat var mı?

Proses çıktılarının (baskıların) istenen özellikte olması için hangi kontrollerin (densite, nokta kazancı, kayma, çiftleme, suyun pH’ı ve sertliği gibi) nasıl yapılacağı prosesi kontrol eden tarafından yeterince biliniyor mu? Uygulanacak yöntem konusunda prosesi tasarlayanla, uygulayan tam bir mütabakat içinde mi?

2.İşin başarılı bir şekilde yapılmasını sağlayacak şartlar mevcut mu?

Prosesin istenen şartlarda sürdürülmesi için gerekli donanım var mı? (pH metre, baskı densitometresi; bunlar çalışır durumda mı; kalibrasyonları yapılmış mı?)

3.Yapılan işin belirlenen prosedüre uygunluğunu ölçecek kriterler belirlendi mi?

Proses değişkenlerinin hangi kontrol değerlerinde olması ve bunların hangi tolerans aralığında tutulacağı belirlenmiş mi? (CMYK renklerinin densite değerleri, bu renklerin nokta kazancı değerleri ve toleransları, suyun pH’ının kaç olması gerektiği ve toleransı gibi).

4.Bu kriterler doğru verilerle ve istatistik kurallarıyla değerlendiriliyor mu?

Proses değişkenlerinin belirlenen spesifikasyonlara uygunluğu bilimsel yöntemlerle ve istatistik metodlarla (örneğin, kontrol diyagramları ile) değerlendiriliyor mu?

5.Uygulamada karşılaşılan aksaklıklar incelenip sebepleri bulunuyor mu?

Spesifikasyon sınırları aşıldığında, bunların nedenleri araştırılıyor mu? Kontrol limitleri sürekli izleniyor mu? Kontrol değişkenlerindeki anormal gelişmeler inceleniyor mu? (Nokta kazancında anormal fazlalıklar oluyorsa, bunun nedeni araştırılıyor mu?)

6.Bu aksaklıkların tekrarlarını engelleyen önlemler alınıyor mu?

Örneğin, nokta kazancının nedeninin araştırılması için densitometrik ölçümlerin yapılması, grafiklerin çizilmesi ve çözüme yönelik çalışmaların yapılaması

7.Elde edilen deneyim ve bilgilerin ışığında prosedürde yeni bir gelişme en kısa zamanda planlanıyor mu?

Prosesin kontrolü sırasında derlenen istatistikler ve araştırmalar sonucu elde edilen bilgiler ışığında proses yeterliliği yeni değerlendirmeye tabi tutuluyor mu? Değerlendirmeler sonucu ürün kalitesindeki gelişmeler kalıcı bir düzeye oturtuluyor mu? Bu düzeyin gerektirdiği prosedür ve yöntem eğitimlerle destekleniyor mu? Yeni bir gelişme için plan yapılıyor mu? [2, 39]

2.3. Kaliteli Bir Matbaa Mamulunun Tanımı

Matbaalar standart ve sipariş üzerine iki türlü üretim yapmaktadırlar. Gazeteler, bilgisayar form üreticileri, dergiler standart türde üretim yapan matbaa işletmelerine birer örnektirler. Sipariş üzerine çalışan matbaa işletmeleri ise miktarı, malzemesi, hacmi değişen çeşitli türdeki basılı evrak üreten işletmelerdir.

Bir matbaa mamulünün kalitesini belirleyen özelliklerine bazen siparişi veren müşteri müdahale edebilmekte standart dışı talepler sonucunda kalitesizliğe veya üretimde sorunlara neden olabilmektedir. Bu nedenle müşterinin bilinçlendirilmesinde üretimle müşteri arasındaki temsilcilerin mesleki bilgi ve tecrübelerinin önemi büyüktür.

Basılı ürünlerin kalitesinde bazen ekonomik nedenler ve ürünün nihai kullanım yeri ve amacı büyük etken olmaktadır. Örneğin, amacı bir gün için okuyucu kitlesine yeni haberleri yazılı olarak aktarmak olan bir gazetenin pahalı kuşe ve 1. Hamur kağıda çok pahalı mürekkep ile basılması onu kaliteli yapmaz ve kalite amaca uygunluktur tanımıyla bağdaşmaz. Gazete baskısında aranan mevcut kağıt ve mürekkebi en iyi görüntü özelliklerinde basmaktır [2].

2.4. Matbaacılıkta Kalite Sistemi

2.4.1. Üretim kontrolü

Matbaa, müşterinin isteklerini karşılamak amacı ile bir kalite sistemi kurmalıdır. Bu kalite sisteminin nasıl çalışacağı prosedür ve talimatlarla dökümante edilmelidir. Matbaa standartlara uygun olarak “bir kalite el kitabı” hazırlamalıdır. Kalite el kitabı matbaada uygulanan kalite sistemini açıklamalı sistemde kullanılan prosedür ve talimatları bulundurmalı veya bunlara atıfta bulunmalıdır. Kalite el kitabı matbaada üretilen bir ürünün nasıl kaliteli elde edildiğini açıklayıcı nitelikte olmalıdır.

Matbaa alacağı kalite güvence sistemi belgesi için; kendi belirlediği kalite politikasına uygun prosedür oluşturur ve dökümante eder. Matbaa kurmuş olduğu kalite sistemini ve hazırlamış olduğu prosedürleri etkin olarak uygular.

Kalite sistemi için hazırlanacak prosedürler ve bunları destekleyecek talimatlar tek bir kişi tarafından değil konu ile ilgili ve yeterli eğitimi almış kişilerden oluşan çalışma grupları tarafından hazırlanmalıdır.

Kalite planlaması matbaanın kalite sistemi ile uyumlu olmalı ve matbaanın çalışma metodlarına uygun bir yapıda dökümante edilmelidir. Matbaa, ürünler, projeler veya sözleşmeler için şartları yerine getirirken, uygun olduğu sürece aşağıdaki faaliyetleri dikkate alınmalıdır:

Kalite planlarının hazırlanması,
İstenilen kaliteyi gerçekleştirmek içim gerekli olabilecek tüm kontroller, prosesler, teçhizat (muayene ve deney teçhizatını kapsar), sabit donanımlar, kaynaklar ve niteliklerin belirlenmesi ve sağlanması,
Birbirine uyumlu tasarım, üretim prosesi, tesis, servis, muayene ve deney prosedürlerinin ve uygulanabilir dökümantasyonunun sağlanması,
Gerektiğinde, kalite kontrol, muayene ve deney tekniklerinin teçhizatta yenileme ve geliştirmeyi kapsayacak şekilde güncelleştirilmesi,
İhtiyaç duyulan yeterliliğin zamanında geliştirilmesi için, bilinen en iyi teknolojinin de ötesindeki yeterliliği hedefleyen her türlü ölçüm şartlarının tamamlanması,
Üretim sürecindeki gereken şemalarda uygun doğrulamaları sağlayacak tanımlamaların belirlenmesi,
Kalite kayıtlarının tamamlanması ve hazırlanması.

2.4.2. Ürün kalitesinin oluşturulması

Bir ürünün kalitesinin yaratıldığı üretim sürecini önem sırasına göre özetlersek;

Üretim öncesi aşama; Ham madde araştırması, mamul araştırması ve geliştirme, provaların ve maketlerin hazırlanması, muayene ve kontrol işlemlerinin hazırlanması. Bu aşamada tüketici tarafından istenen özellikler belirlenmiş kalite karakteristikleri dizayn, dökümantasyon, imalat spesifikasyonları, muayene ve kontrol işlemleri, satın alınan malzeme ve parçaların özellikleri belirlenir. Bu teknik dökümantasyon, ürünün istenen özelliklerini doğru olarak yansıttığı sürece dizayn kalitesinden söz edilebilir. Dizayn kalitesi veya tasarım kalitesi üretilecek mamulün müşteri ihtiyaçlarına cevap verme kabiliyeti ile ölçülür.

Üretim Aşaması: İmalat giderlerinin denetimi, üretim, süreç (proses) kontrolü, son kontrol ve test, depolama, ambalaj. Bu kısımda ürünün matbaayı terk etmeden önce teknik dökümantasyonda belirlenen kalite karakteristiklerinin ne şekilde gerçekleşeceği tespit edilir. Şüphesiz ki, büyük oranda teknolojik durumun kalitesi dizayn, imalat ve kontrol işlemine bağlıdır. Katkısı olan diğer bir faktör de satın alınan ham madde ve malzemenin kalitesidir. Üretim aşamasında sözü edilen uygunluk kalitesi, üretilmiş olan ürünün tasarladığı gibi üretilip üretilmediğidir.

Üretim Sonrası Aşama: Nakliyat, yerleştirme, işletme ve ürün garantisi kapsamındaki hizmetlerdir. Diğer iki kalite yeterli olsa bile dizayn, uygulama veya kullanım kalitesinin yetersizliği nedeniyle düşük kaliteli bir ürün ortaya çıkabilir.

Bütün bu kriterlere maddi alım gücünü de eklemek gerekir. Kaliteli bir ürünün hem tasarım kalitesi hem de uygunluk kalitesi tam olmalıdır, aynı zamanda da ürün ihtiyacı olanların yani alıcıların maddi alım güçlerinin yeterli olacağı fiyatta satılabilmektedir. Ancak bu kriterler sağlandıktan sonra bir ürün veya hizmet için kalitelidir diyebiliriz.

Kalite kontrol

Belirli bir mamulün istenilen kalite düzeyinde imal etme amacına yönelik teknik ve yönetsel faaliyetlerden oluşan bir sistemdir.

Tablo2.1: Kalite Kontrol Sisteminin Ana Elemanları [2]

Teknolojik Olanaklar

Mamul Dizaynı

Proses Kontrolü

İmalat İşlemleri

Muayene

Tasarım Kalitesi

Mamul Kalitesi

Uygunluk Kalitesi

Girdi İşlem Çıktı

Girdi bölümündeki tüketici istekleri, matbaaya gelen müşterinin ihtiyaçlarının belirlenmesi olarak açıklanabilir. İşletme politikaları, matbaanın ne tür işler yaptığını, çalışma prensibi, siparişin teslim şekli ve süresi, ödeme şekli olarak açıklanabilir. Teknolojik olarak ise o matbaanın içinde bulunan makinelerin özellikleri, kapasiteleri, teknik elemanların bilgi ve becerileridir.

İşlem bölümünde mamul dizaynı, imalat işlemleri, proses kontrolü ve muayene yer almaktadır. Girdi bölümünde müşterinin istekleri belirlenir ve bu istekleri karşılamak üzere mamul dizaynı yapılır. Tasarım yapılırken dikkat edilecek en önemli noktalar tasarımın müşterinin ihtiyaçlarını karşılayacak özelliklere sahip olması ve çok önemli bir nokta da bu tasarımın matbaanın işletme politikalarına uygun olarak ve matbaanın teknik olanakları ile tasarıma uygun olarak üretilebilmesidir.

Tasarım işlemi tamamlanıp onaylandıktan sonra imalat işlemlerine geçilir. Örneğin, baskının yapılması ve mücellit işlerinin yapılması gibi…

İmalat işlemlerinin doğru yapılması proses kontrolü ve muayene ile mümkündür.

2.4.3. Muayene

Üretim sırasında yarı mamulden veya üretim sonrası mamulden numuneler alarak daha önceden belirlenmiş standartlara uyup uymadığının kontrolü işlemidir.

2.4.4. Proses kontrolü

Üretimde kullanılan işlemlerin belirlenen standartlar ve toleranslar içinde yürütülüp yürütülmediğinin kontrolüdür. Üretilen ürünün özellikleri onu üreten prosesin bir fonksiyonudur. Prosesle ürün arasında bir sebep-sonuç ilişkisi vardır. Eğer tüm proses değişkenleri (ve proses girdileri) kontrol altına alınabilirse, ürünün özellikleri de kontrol altına alınmış olur. Kontrol altına tutmaktan kasıt, proses değişkenlerini belli sınırlar içinde tutmalıdır. Böylece ürün spesifikasyon limitlerinden proses spesifikasyon limitlerine geçilmiş olur. Proses kontrolü siparişin özelliklerine bağlı bir kontrol değildir. Örneğin, ofset baskı sisteminde sağlıklı bir kalıp çekimi için hazırlanan filmlerin densitesi 3,5-4 olmalıdır. Bu değer yalnızca tek bir sipariş için değildir. Sağlıklı kalıp çekimi için bu değerlerin her zaman sağlanması gerekir. Bu değerlerin elde edilebilmesi için düzenli olarak, örneğin her sabah film çıkışların ölçülmesi gerekir. Bu ölçüm prosesin yolunda gidip gitmediğinin kontrolü içindir. Banyo makinesinin banyo sıcaklığının istenen ısıda olup olmadığının kontrolü, tazeleme oranının kontrolü proses kontrolüdür. Ofset baskıda hazne suyunu pH’ının kontrolü sadece bir sipariş için değil baskıda problem olmaması ve kaliteli baskıların yapılabilmesi için yapılan proses kontrolüdür. Baskı sonrasından bir örnek vermek gerekirse, kapak takam makinesinin sıcak tutkalının ısısının belli bir derecede tutulması bir proses kontrolüdür. Proses kontrolünün amacı üretim değişkenlerinin sürekli olarak düzenli aralıklarla ölçülmesi ve aynı değerde tutulmasıdır.

Çıktı bölümündeki tasarım kalitesinin oluşması için tüketici isteklerinin doğru anlaşılması, işletme politikaları ve teknolojik olanaklar doğrultusunda tüketicinin ihtiyaçlarını en iyi şekilde karşılayacak tasarımın yapılması gerekir. Uygunluk kalitesinin oluşması için ise tasarımın özelliklerine uygun üretimin yapılması gerekir. Tasarıma uygun üretim için; imalat işlemlerinin yapılması, imalat prosesinin değişkenliklerinin kontrol altına alınması ve yarı mamuller ile mamullerden numuneler alarak tasarıma uyup uymadığının kontrolü için muayene yapılmalıdır.

Uygunluk kalitesini değerlendirirken iki gösterge söz konusudur;

a) Nominal (Hedef Değer)

b) Tolerans

Nominal değer hedeflenen değerdir. Örneğin nokta kazancı için belirlenmiş olan büyüme değeri nominal değerdir. Veya film banyosunun sabit tutulması gereken sıcaklığı nominal sıcaklığıdır. Kabul edilebilir en küçük değer Alt Spesifikasyon Limiti, en yüksek değerde Üst Spesifikasyon Limiti’dir [2]

Diğer yazılar