Tasarımda Okunabilirlik

<< B. Ö. İşl. Kalite Kontrol || Renk Yönetimini Kavramı >>

3.5.1 Okunabilirlik

Harf düzenlemesi tipografi değildir. Birçok tasarımcı, sadece harf düzenleyicisidir. Yazı ilk bakışta etkileyici, okunması kolay ve içerik iletmede iyi olursa, okuyucuya iyi hizmet etmiş oluruz.(7)

Yazıyı daha açık ve okunabilir kılan bazı özellikler vardır. Harf formunun kendisinin tasarımıyla yakından ilgili olan açıklık, normal okuma koşullarında daha rahat anlaşılabilir. Okunabilirlik, okuyucunun ilgisini sürdürmek için gereken bir kalitedir.(7)

Fazla yüksek kalitedeki okunabilirlik, sıkça yapılan bir yanlıştır (bir şeyi ilgi çekici ve ilginç yapma), düşük düzeyde bir açıklık üretecektir. Böyle olunca, yazının ve tasarımın okunması zorlaşır.(7)

Tipografi etkisinin, okunabilirlik ya da okuyucunun ilgisini çekmek yazı karakterinin kendinden olan açıklığı, harf büyüklüğü, harf boşluğu, kelime arası ve satır arası boşluğu gibi bazı özellikler vardır.(7)

Sayfa tasarımında metin aynı zamanda görsel bir etkiye de sahiptir. İlk bakışta gri alanlar oluşturur ve bu etki giderek tasarımda önemli bir görsel eleman halini alır.

Sıkışık boşluk kullanıldığında daha siyah etkili bir metin, gevşek boşluk kullanıldığında daha gri bir metin oluşacaktır. (7)

3.5.2 Yazının Açıklığı

Büyük harfleri (majüskül) okumak, küçük harfleri (miniskül) okumaktan daha zordur. Küçük harflerin çevresindeki beyaz espas (beyaz boşluk) diğer bütün büyük harflerden daha ayırt edicidir. Eğer büyük harf kullanacaksak satır aralığını iki satır arası kadar açmamız gerekir, özellikle Türkçe tasarım yaparken (Ç, Ğ, İ, Ş gibi çengelli harfler). (7)

Serifsiz (Sans serif) karakterle dizilmiş metinleri serifli karakterle dizilmiş metinlerden daha zor okuyabiliriz. (7)

Serifler yatay göz hareketlerine yardımcı olur. Böylece serifsiz dizgiye fazladan bir satır boşluğu ekleyebiliriz. (7)

İtalik yazıyı okumak zordur, daha incedirler ve beyaz sayfada daha az kontrastlık yaratır, insanlar italik yazıyı okumaya alışık değillerdir, italik yazıları vurgu için kullanmak gerekir. Gölgeli, dış çizgili veya iç çizgili karakterleri okumak zordur, sadece başlık yazısı olarak kullanılmalıdır. (7)

Eğer yazı ters yani koyu zemin üzerinde beyaz olarak kullanılacaksa yazının puntosu daha küçük görünecektir. Çünkü harflerin etrafına koyu alan dolacaktır. Bu da okuma zorluğu ve görsel problem getireceği için boşluk aralarının açılarak tekrar düzenlenmesi gerekir. (7)

3.5.3 Harf Büyüklüğü

10 punto harf en küçük açıklıktaki harf olarak düşünülür, fakat bazı 8 puntoluk harfler de 10 puntoluk harfler kadar büyüktür. Sebebi de x yüksekliğinin uzun olmasıdır. Harf büyüklüğü satır uzunluğuna orantılı olmalıdır. Satır ne kadar uzun olursa, harf de o kadar geniş olmalıdır. (7)

3.5.4 Kelime Boşluğu

Kelime boşluğu da harf boşluğu gibidir. Biten kelimenin son harfi ile başlayan kelimenin ilk harfi arasındaki boşluk, onun geometrik yapısı ile ilgilidir ve uyumlu olmak zorundadır. Kelime boşluğu mümkün olduğu kadar görünmez olmalıdır ve diğerine yapışık anlamına gelmemelidir. (7)

3.5.5 Harf Boşluğu

Harf boşluğu (espas) tutarlı olmalıdır. Boşluk, harflerin geometrik şekilleri ile orantılı olmalıdır. Geniş harfler dar harflerden daha çok harf boşluğuna (espas) ihtiyaç duyarlar. (7)

3.5.6 Satır Boşluğu

En fazla açıklık, dizilecek metinde satır uzunluğu başına kırk ile elli karakterden (harf) daha geniş olmamalıdır. Daha uzun ölçüler satır boşluğuna eklenmelidir. (7)

3.5.7 Başlık ve Alt Başlık

Başlık harfi ve metin harfi olmak üzere iki tür harf vardır. Metin hikayenin anlatıldığı yerdir. Başlık içeriği açıklamak ve okuyucuyu tipografik etkiyle çekmek için vardır. Böylece okuyucu metnin ilk paragrafına geçmek için bilgilendirilir. Bundan sonra, metin tek basınadır. Tasarımcının yapacağı iş içeriği ön plana çıkarmaktır. Başlıklar ve bir sayfanın yapısı basılı malzemenin kişiliğini yaratır. Başlık, yani esas harf, kendisine ilgiyi çekmek için kullanılır. İkinci başlık ise metne geçişi sağlar. Başlık ilgi çekmek için vardır ve genelde büyüktür. Harf formları tahribata uğrasa bile okunabilir. (7)

Başlıklarda tipografik soyutlama normal kontrasttan uç kontrasta kadar zorlanabilir. Bazı yazı karakterleri soyuttur ve okunması zordur. (7)

Başlığı ne kadar cazibeli yaparsak okuyucuyu ikinci başlığa ve metne daha kolay alıştırırız. Başlık ve alt başlıktaki mesajlar bütün düşüncenin iki parçası olmalıdır.(7)

İkinci başlık, başlıktan daha küçük olmalı ve daha az görünmelidir. Fakat metinden daha çok öne çıkmalıdır, ikinci başlık, başlık ve metin arasında dengeli kontrastlık ve bütünlük içinde yer almalıdır.(7)

Bir tasarımda iki karakterden fazla karakter kullanmamak gerekir. (7)

Başlık tipografisinin etkileyiciliği ve cazibesi temelde beyaz boşluğun (negatif alan), harf formlarının arasının ve çevresinin şekillenmesinin altında yatar. Çünkü başlık harfleri kısadır. Harf boşluğu, kelime boşluğu ve satır kırılışı daha önemli hale gelir. Başlıkların rengini koyultarak onları daha görünür ve daha kontrast hale getirmemiz gerekir. Başlıklarda beyaz boşluğu (negatif alan) azaltmanın her yolunu denememiz gerekir. (7)

3.5.8 Metin

Metin karakteri en küçük punto ölçüsünü telafi etmek için başlık karakterinden daha açık olmalıdır (okunabilir). Kelimeler arasındaki boşluk, harf arası boşlukları ile orantılı olmalıdır. Satır arası boşluğu kelime arası boşluğundan daha büyük olmalıdır, böylece göz dikey olarak hareket eder. (7)

Bir paragraf tek bir fikri içerir. Her paragraf zincir gibi birbirine bağlanır. Sütun arası boşluğu kelime arası boşluğundan daha büyük olmalıdır. Fakat çok da büyük olursa sütunlar birbirleriyle ilişkisiz görünebilir.(7)

Metin küçük olduğu için soyutlamamak gerekir çünkü açıklıkları kalmaz ve tehlikeli bir hale gelir. Okuyucu bundan rahatsız olacaktır çünkü metni okumak için fazladan enerji sarf edecektir. Bir metnin her zaman bir tarzı olmalıdır. Her satırın sonundaki boşluk, kelimeler içinde eşit bölünür. Eğer satır başında yeterli kelime yoksa bu abartılmış kelime boşlukları yaratır ve metin içinde tuhaf boşluklar görmeye başlarız ki bu da tasarımın bütünlüğünü bozar. Mükemmel metni yaratmak, sayfaya başarı getirir. Fakat mükemmel metni yaratırken iletişimin gücünü ve okuma kolaylığını bozmamak gerekir. (7)

Diğer yazılar